Kilka uwag o naruszeniu praw do wizerunku i nagraniach celebrytów.
Jakiś czas temu prowadziłem ciekawą sprawę, która odpowiada na dwa pytania: czy można naruszyć czyjś wizerunek, publikując nagranie, na którym tej osoby po prostu nie widać? Może jednak nie do końca nie widać, bo widać, ale tylko trochę lub widać piksele. Drugie pytanie to, czy wszystkie nagrania celebrytów chronione są prawem autorskim? Znana osoba, influencer w sprawie przeciwko jednej z sieci franczyzowych twierdziła, że tak. Reprezentowałem w tej sprawie stronę pozwaną. Sądy obu instancji oddaliły powództwo. Sprawa jest ciekawa nie tylko ze względu na znane nazwiska. Dobrze pokazuje, kiedy mamy do czynienia z ochroną wizerunku, czym różni się wizerunek od podobieństwa i dlaczego „licencja” na wizerunek nabyta przez agencję marketingową od influencera może w pewnych okolicznościach przysporzyć problemów.
Fakty.
Influencer, którego nazwiemy X, spędzał wakacje za granicą z rodziną, której inny członek (nazwijmy go Y) jest równie, a chyba nawet i bardziej znaną osobistością. Pewnego dnia do posiłku włączono muzykę, rodzina zaczęła spontanicznie tańczyć. Pod wpływem chwili nakręcono telefonem kilka krótkich nagrań tańczącej rodziny. X wybrał jeden z filmów i opublikował na swoim profilu w social mediach. To samo zrobił Y. Sam film stał się chwilowym wiralem i był nawet naśladowany przez innych.
Kilka dni później na profilu klienta pojawiła się zmodyfikowana wersja oryginalnego nagrania z dopisanym hasłem reklamowym. Profil prowadziła wyspecjalizowana agencja, która uzyskała zgodę menedżera Y, w którego imieniu ostatecznie działała spółka prawa handlowego, kontrolowana przez Y. Samo nagranie zostało skrócone i wykadrowane tak, że X nie był widoczny ani rozpoznawalny, aczkolwiek X miał inne zdanie. Agencja kierująca akcją zapłaciła spółce kontrolowanej przez Y wynagrodzenie za „jednorazową licencję” na film i za prawo do wizerunku. Później agencja refakturowała koszty na klienta.
Osoba X uznała, że ów film to jej utwór, a ponadto podnosiła prawa do choreografii tanecznej, doboru muzyki, montażu oraz samego wizerunku. W wezwaniu przedprocesowym kierowała roszczenia na ponad 1 mln zł. W pozwie domagała się usunięcia materiału i przeprosin widocznych przez długi czas na stronie klienta oraz w znanym serwisie plotkarskim.
Klient odmówił zapłaty i w konsekwencji został pozwany przez X. Agencja przystąpiła do sprawy jako interwenient uboczny. Sąd uwzględnił naszą argumentację i oddalił powództwo w całości. Apelacja X również została oddalona.
Status nagrań celebrytów (i nie tylko ich).
Sąd potwierdził, że uwieczniony taniec był spontaniczny, każdy tańczył „swoje”, a nagranie to utrwalenie sceny z życia rodzinnego. To, że film stał się wiralem i zyskało pewną popularność, nie czyniło z niego utworu. Sąd uznał je za zwykłe nagranie z codzienności, pozbawione elementów twórczych. Należy o tym pamiętać. Nie każdy „wytwór” człowieka automatycznie stanowi utwór, czyli przejaw działalności twórczej. To on decyduje o tym, czy coś jest, czy nie jest utworem. Dlatego nie każdy film czy zdjęcie podlega ochronie. Pamiętajmy jednak, że ochrona praw autorskich jest czymś innym niż ochrona praw do wizerunku, które taki film może zawierać. O tym dalej.
Wizerunek musi być rozpoznawalny.
Polskie prawo nie definiuje wizerunku. Kodeks cywilny wymienia go wśród dóbr osobistych (art. 23 k.c.), a prawo autorskie wymaga zezwolenia osoby przedstawionej na jego rozpowszechnianie (art. 81 pr. aut.).
Sąd Najwyższy w wyroku z 27 lutego 2003 r. (IV CKN 1819/00) opisał wizerunek jako rozpoznawalną podobiznę danej osoby. Osobiście nie do końca się zgadzam z tym, że owo podobieństwo jest wystarczające, o czym dalej. Rozpoznać można kogoś nie tylko po twarzy – w powołanej sprawie wystarczyły charakterystyczna kurtka, torba i sylwetka. W wyroku z 15 października 2009 r. (I CSK 72/09) Sąd Najwyższ wskazał, że wizerunek może obejmować także inne cechy człowieka, których ujawnienie pozwala go zidentyfikować. I tu trzeba się zgodzić.
W materiale widać było tylko fragment tułowia i ręki powódki. Podnosiliśmy, że nie pozwalało jej to rozpoznać. Dodatkowo obraz był słabej jakości (rozpikselowanie). Sądy I i II instancji podzieliły tę argumentację.
Wniosek jest prosty. Nie ma naruszenia wizerunku bez rozpoznawalności. Owszem, twarz nie jest konieczna, bo wystarczą pewne elementy, które pozwalają w sposób dokładny zidentyfikować osobę bez konieczności ukazania jej twarzy. Podstawowym kryterium jest rozpoznawalność dla osób trzecich. X twierdził, że rozpoznać go można po sylwetce, ubiorze, ruchach i tatuażu. Sąd uznał jednak, że widoczne fragmenty ciała na to nie pozwalają. W zasadzie też żaden tatuaż nie był widoczny.
Trzeba jednak przyznać, że granica rozpoznawalności jest płynna . Sąd Apelacyjny w Krakowie (wyrok z 19 kwietnia 2016 r., I ACa 1826/15) uznał naruszenie praw do wizerunku, choć twarze na zdjęciach były spikselizowane. Osób tych nie musieli rozpoznać wszyscy – wystarczyło, że zrobili to znajomi, a podpis pod zdjęciem jednoznacznie wskazywał, o kogo chodzi. Każda sprawa wymaga więc oceny konkretnego materiału i jego kontekstu.
Podobieństwo to jeszcze nie wizerunek.
W odpowiedzi na pozew wskazaliśmy sądowi kilka przykładów znanych z popkultury: królową Elżbietę II i osobę ubraną na jej podobieństwo, aktora i jego filmowego dublera, Charliego Chaplina i jego naśladowców. Każdy od razu „widzi” podobieństwo. Mimo to na zdjęciu dublera nie ma wizerunku aktora, a na zdjęciu naśladowcy – wizerunku Chaplina.

Podobieństwo, nawet duże i zamierzone, to nie to samo co wizerunek. Liczy się to, czy odbiorca na podstawie samego materiału rozpozna konkretną osobę, a nie to, czy ktoś mu się z nią kojarzy.
Kilka dni temu, 13 listopada 2026 r., Sąd Okręgowy w Warszawie wydał nieprawomocny wyrok w sprawie znanego lektora, którego głos „sklonowano” przez AI na potrzeby reklam. Głos też jest uznawany za część wizerunku. Właśnie ten wyrok był impulsem dla powstania niniejszego wpisu. Pozwana tłumaczyła, że użyła gotowego głosu z biblioteki narzędzia. Sąd uznał jednak, że syntetyczny głos pozwolił na zidentyfikowanie lektora, co oznacza, że był jego głosem. Zasądzono przeprosiny, usunięcie reklam i 30 tys. zł zadośćuczynienia i 17 tys. odszkodowania na rzecz lektora. Bez pisemnego uzasadnienia trudno odnieść się do sprawy i nie wiemy jeszcze, czy chodziło o znaczne podobieństwo głosu, czy wręcz jego identyczność. A może wystarczyło jego charakterystyczne i niepowtarzalne brzmienie, by uznać, że można rozpoznać daną osobę.
Dlaczego jest to ważne? W działaniach marketingowych sobowtór, głos „w stylu” czy awatar, który ma udawać konkretną osobę, to potencjalne kłopoty. Sprawa niekoniecznie musi być przegrana, ale może nie być warta ewentualnych późniejszych negatywnych opinii.
Identyfikacja „pośrednia”, czyli wiedza spoza kadru.
W naszej sprawie X argumentował również, że każdy, kto zna oryginalne nagranie rozpozna go w materiale agencji. To identyfikacja pośrednia. Nie przez to, co widać, ale przez wiedzę odbiorcy pochodzącą spoza materiału. Podnosiliśmy, że taka identyfikacja pośrednia nie jest dopuszczalna i decyduje tylko to, co widać w samym materiale. I tutaj sąd również podzielił nasze stanowisko.
Zagadnienie dobrze zobrazować można poniższymi przykładami, które zawarliśmy również w argumentacji kierowanej do sądu. Pierwszym jest film animowany „Ekspres Polarny”. Postać konduktora owego ekspresu powstała na bazie motion capture z udziałem Toma Hanksa. Wie o tym każdy, kto czytał o produkcji. Na ekranie widzimy jednak postać animowaną, która owszem, jest dosyć podobna do aktora, ale nie jest jego wizerunkiem. W internecie, na stronie zajmującej się podobieństwem postaci, w uprawniony sposób porównano postać konduktora do Theodore’a Roosevelta.

Podobnie ze spikselizowaną fotografią. Z samego obrazu poniżej nie da się ustalić, kogo przedstawia. Dopiero wiedza, że to przerobione słynne zdjęcie Alberta Einsteina, pozwala „rozpoznać” postać. Ta identyfikacja nie wynika jednak z obrazu, tylko z informacji, którą dana osoba o nim lub o okolicznościach jego powstania posiada.

Sąd podzielił te uwagi i stwierdził, że strona powodowa musiałaby być rozpoznawalna w nagraniu „bez porównywania go z innymi materiałami dostępnymi w internecie”. To, że oryginał wciąż był na jej profilu, nie miało znaczenia.
Inne okoliczności
W sprawie X podnosił również, że jest współtwórcą nagrania i choreografii, wyboru muzyki i montażu filmu.
Z zeznań świadków, także powołanych przez samego X, wynikało jednak co innego. Taniec był spontaniczny, każdy „tańczył swoje”, muzyka była tłem rodzinnego spotkania, a nie ścieżką dobraną do filmu. Sąd podzielił również nasze argumenty, że w nagraniu brak elementów układu choreograficznego. Sąd uznał, że w sprawie nie było jakiegokolwiek elementu twórczości, którą można by naruszyć. W tym brak współtwórczości. Ta wymaga porozumienia co do stworzenia wspólnego utworu, choćby dorozumianego (SN, wyrok z 5 lipca 2002 r., III CKN 1096/00). Nawet gdyby uznać nagranie za utwór, jego autorką byłaby raczej osoba, która filmowała, a X nie wykazał, że nabył jakiekolwiek prawa do utworu.
Nie oznacza to, że treści z social mediów nigdy nie są utworami. Przemyślana rolka z reżyserią, scenariuszem i montażem często nim będzie. Popularność nie zastępuje jednak twórczości, a liczba wyświetleń niczego tu nie przesądza. Natomiast sam wpis powstał przy okazji sprawy dot. AI i generowania głosu. Z wizerunkiem może być podobnie. Wizerunek osoby wygenerowany przez AI może należeć do prawdziwej osoby, co będzie niosło ryzyko naruszenia jej wizerunku.
Źródła grafik wykorzystanych w tekście:
https://finance.yahoo.com/photos/real-family-lives-downton-abbey-202600694/
kadr z https://youtu.be/6ZGXIdwkFVs
https://www.se.pl/wiadomosci/galeria/sobowtor-czarka-pazury-to-weronika-zaczea-te-wojne/gg-9wnb-PhSd-TRzL/gp-5XAg-Rirn-gRnt
https://www.posterlounge.pl/p/363816.html
https://www.mietmeile.de/kuenstler/double/217420/charlie-chaplin-double-joseph-sternweiler-mieten
https://www.researchgate.net/figure/Tom-Hanks-acting-in-The-Polar-Express-2004-Image-from-Netflix-Movies_fig4_328490280
http://laurawilkens.com/thoughts/2015/12/14/lets-talk-about-the-polar-express
https://memebase.cheezburger.com/tag/polar-express
Zdjęcie okładkowe pobrane z portalu Pexels, gdzie zostało udostępnione przez Domenico Bandiera (otwiera się w nowej karcie).