Atak na Optimizely a konsumenci
Od kilku dni jest głośno o ataku na Optimizely. Jeśli w Twojej bańce internetowej ta informacja się jeszcze nie pojawiła, wystarczy krótkie wyszukiwanie (link), by trafić na doniesienia o zhakowaniu stron wielu firm, w tym IKEA, Levi’s, SkyShowtime czy polskiego TMS Brokers. Media informują o 178 serwisach, chociaż pełna skala incydentu nie jest znana. Jeśli chcesz zapoznać się ze szczegółami technicznymi ataku, polecam materiał, który go omawia (link).
Dlaczego o tym piszę? Case Optimizely to nie tylko zagadnienie z obszaru cyberbezpieczeństwa. Ma ono naprawdę bardzo istotne znaczenie w kontekście consumer compliance.
Najpierw, choć bardzo skrótowo, trzeba wyjaśnić, czym zajmuje się Optimizely i inne, podobne firmy.
Optimizely udostępnia narzędzie marketingowe, które za pomocą specjalnego skryptu może zmieniać wygląd i treść strony internetowej bezpośrednio w przeglądarce odwiedzającego – bez ingerencji w sam kod serwisu, np. sklepu internetowego. Pozwala to na eksperymentowanie z różnymi wariantami interfejsu i badanie ich skuteczności oraz innych parametrów. Każdy użytkownik może przez to widzieć nieco inną wersję tej samej strony, a klienci mogą być dzieleni na grupy – jedni widzą wersję A, a inni wersję B. Możliwości jest wiele. Odniesienie do skryptu Optimizely umieszcza się w sekcji head strony internetowej po to, by załadował się jako pierwszy i naniósł zmiany, zanim strona wyrenderuje się w przeglądarce klienta. Skrypt aktualizuje się automatycznie, uruchamiając każdy zadany eksperyment dotyczący interfejsu.
Chyba już wiadomo, do czego zmierzam. Optimizely nie jest pasywnym narzędziem analitycznym – aktywnie przebudowuje interfejs, który widzi konsument. Robi to poza standardowym procesem wdrożeniowym sklepu, często wyłącznie decyzją działu marketingu, a nawet na podstawie decyzji algorytmów. Ma to bezpośrednie znaczenie dla odpowiedzialności za treść i układ strony (np. przy ocenie praktyk rynkowych czy tzw. dark patterns), dla przejrzystości wobec konsumenta oraz dla bezpieczeństwa. Atak pokazał, że cokolwiek trafi do projektu Optimizely, wykonuje się na każdej podstronie sklepu, na której osadzono skrypt. Samo narządzie jest bardzo szeroko wykorzystywane – przypominam o wyżej wskazanych 178 stronach, które wiadomo, że zostały zaatakowane. Podobnych narzędzi i usług jest więcej. Samo Optimizely na swojej stronie internetowej wskazuje, że korzysta ich usług ponad 10 000 marek.
Skoro przedsiębiorcy odpowiadają za przekaz marketingowy na swoich stronach, w tym za interfejsy, ścieżki zakupowe i zasadniczo cały UX, to stosowanie takich narzędzi jak Optimizely bez odpowiednich procedur i uprzedniej weryfikacji proponowanych zmian może prowadzić do sporych kłopotów. Nie tylko w przypadku ataków hakerskich (tu wciąż pozostaje pole do obrony, że zmian dokonano w sposób nieuprawniony), lecz także w codziennym użytkowaniu takich rozwiązań. Pozwalają one na głębokie modyfikacje interfejsu, ich automatyzację oraz bardzo szerokie działania marketingowe. W efekcie łatwo stracić kontrolę nad tym, co faktycznie widzą klienci. Dlatego warto wdrożyć odpowiednie procedury i mechanizmy weryfikacji publikowanych wariantów, a także zadbać o rzetelne dokumentowanie takich testów – choćby po to, by móc skutecznie bronić się przed ewentualnymi zarzutami, np. ze strony UOKiK. Łatwo przecież wyobrazić sobie scenariusz, że w ramach automatyzacji usługa może w ramach testów stosować zwodnicze interfejsy lub treści, które stanowią zakazane praktyki.